ENDÜSTRİYEL TASARIM
Tasarım, serbest rekabet piyasasında, aynı sektörde faaliyet gösteren firmalar için müşteri tercihlerinin kendi ürünlerinde yoğunlaşmasını sağlayan en önemli unsurlardan biri de tasarımdır. Özellikle kalite ve teknik açıdan müşterilere aynı faydayı sağlayan ürünlerde tasarım, çoğu zaman en belirleyici faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilhassa küçük ve orta ölçekli sanayiciler, tasarım yolu ile ürün yelpazesinde farklılaşarak bir adım öne çıkmayı hedeflemektedirler. Ancak, bu hedefin gerçekleştirilmesi ve elde edilen kazancın sürdürülebilir kılınması için birer fikir ürünü olan bu tasarımların yasal bir zeminde koruma altına alınması için Endüstriyel Tasarım Tescilinin yapılması gerekmektedir. Endüstriyel Tasarım Tescili Koruması ile elde edilen tasarım hakkı, sahibine izni olmaksızın başka kişilerce tasarımın ticari amaçla kullanımını engelleme yetkisi verdiğinden, yapılan yatırımların, hem ekonomik hem de sosyal anlamda geri dönüşümü açısından oldukça önemli olmaktadır. Aksi takdirde, özgün ve yeni tasarımlar, fikir hırsızlığı, kopyalama ve taklit gibi tehditlerle karşı karşıya kalacak ve bu nedenden ötürü tasarım sahipleri ticari anlamda büyük kayıplara uğrayacaktır. Bu doğrultuda, Türk Patent ve Marka Kurumu Enstitüsü Endüstriyel Tasarımlar Dairesi Başkanlığı, endüstriyel tasarımların korunmasına ilişkin başvuru ve tescil işlemlerini 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile bu Kararnamenin Uygulama Şeklini Gösterir Yönetmelik esasları çerçevesinde yürütmektedir.
TASARIM NEDİR?
Tasarım, bir ürünün tümü veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütününe denir.
ÜRÜN NEDİR?
Bilgisayar programları ve yarı iletkenlerin topoğrafyaları hariç olmak üzere, endüstriyel yolla veya elle üretilen herhangi bir nesnenin yanı sıra bileşik bir sistem veya bunu oluşturan parçaları, setler, takımlar, ambalajlar gibi nesneleri, birden çok nesnenin veya sunuşun bir arada algılanabilen bileşimleri, grafik semboller ve tipografik karakterleri ürün olarak kabul edilmektedir.
TASARIMCI KİMDİR?
Korumaya konu olan tasarımı tasarlayan kişiye tasarımcı denir.
TASARIM TESCİL KORUMA KRİTERLERİ NELERDİR ?
Tasarım Tescilinde 2 Koruma Kriteri aranmaktadır; Birincisi Tasarım Tescil başvurusu yapılan üründe “yenilik” aranır. İkincisi de Tasarım Tescil başvurusu yapılan üründe “ayırt edici nitelik” koşulları aranmaktadır.
Ancak “yenilik” ve “ayırt edici nitelik” şartlarını taşıyan tasarımlar korunmaktadır.
Yenilik: Bir tasarımın aynısının, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmasını ifade eder.
Ayırt Edici Nitelik: Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile herhangi bir tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık olmasını ifade etmektedir.
KORUMA KAPSAMI DIŞINDA KALAN TASARIMLAR NELERDİR?
554 sayılı KHK’da tasarım koruması dışında kalan tasarımlar şöyle belirlenmiştir;
Yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlar,
- Kamu düzeni veya genel ahlaka aykırı tasarımlar,
- Teknik fonksiyonun gerçekleştirilmesinde, tasarımcıya, tasarıma ilişkin özellik ve unsurlarda hiçbir seçenek özgürlüğü bırakmayan tasarımlar,
- Tasarlanan veya tasarımın uygulandığı ürünü, başka bir ürüne mekanik olarak monte edebilmek veya bağlayabilmeK için ancak belirli biçim ve boyutlarda üretilebilen tasarımlar ,
koruma kapsamı dışında kalan tasarımlardır. Ayrıca Endüstriyel Tasarım koruması;
- Üretim yöntemi,
- Ürünün kullanım amacı,
- Ürünün teknik faydaları,
- Ürünün fonksiyonel özellikleri
gibi konuları kapsamamaktadır.
TASARIM TESCİLİ İŞLEM SÜREÇLERİ
Türk Patent Enstitüsünde endüstriyel tasarımların tescil süreci ; şekli inceleme, endüstriyel tasarım siciline kayıt ve yayın, itirazlar ve belgelendirme olarak dört ana işlem sürecinden oluşmaktadır.
Şekli İnceleme: Tasarım tescil başvurularının ilgili KHK’nın 3.maddesi hükmünce re’sen Yönetmelikte öngörülen hükümler çerçevesinde incelenmesidir. Yapılan re’sen inceleme, bu madde altında ifade edilen tasarım ve ürün tanımlarına göre başvuruların incelenmesi ve bu tanımlar dışında kalan başvuruların reddedilmesi işleminden oluşmaktadır. Şekli inceleme ise başvuru için gerekli evrakların başvuruda sunulup sunulmadığı, sunulmuş ise bu evrakların ilgili Yönetmelik maddelerinde açıkça ifade edilen nitelikte olup olmadığının incelenmesidir.
Endüstriyel Tasarım Siciline Kayıt ve Yayımlama: Şekli eksiklik içermeyen ya da şekli eksikliği süresi içerisinde tamamlanan tasarım tescil başvuruları Endüstriyel Tasarım Siciline kaydedilir ve ilgili ilk Bültende yayınlanır. Başvuru sahibinin yayım erteleme talebi olması durumunda tasarım tescil başvurusu iki defa yayınlanır. İlk yayında sadece sicil bilgilerine yer verilirken, ikinci yayında sicil bilgileri ile beraber tasarımın görsel anlatımları da yayınlanır.
Tescile İtiraz: Belirtildiği üzere tasarım tescil sistemi için esas yönünden itiraza dayalı sistem uygulanmaktadır. Rekabet ortamının oluşturulabilmesi ve sanayinin gelişebilmesi için yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımlarıntescille korunması, bu özelliği taşımayan tasarımların ise korumadan yararlanmaması gerekir. Aksi takdirde haksız şekilde alınmış ve hükümsüzlüğü rahatlıkla ispat edilebilecek bir belgeye dayanılarak piyasada aynı sektörde üretim yapan kişilere karşı yaptırım uygulatma yoluna gidilmesi sonucunda ağır mağduriyetlerin oluşacağı muhakkaktır. İlanı yapılmış bir tasarımla ilgili olarak, gerçek veya tüzel kişiler ile ilgili meslek kuruluşları tasarımın yenilik ve ayırt edici nitelik vasfına sahip olmadığı gerekçesiyle ya da hak sahipliğine dayanarak ilân tarihinden itibaren altı ay içinde tasarım tescil belgesinin verilmesine karşı Enstitü nezdinde itirazda bulunabilirler.
Belgelendirme: 6 aylık yasal itiraz süresi içerisinde endüstriyel tasarım tesciline ilişkin itirazda bulunulmaması ya da yapılan itirazlar neticesinde alınan Kurul kararının “tescilin devamı” yada “kısmen devamı” şeklinde olması durumunda tasarım tescil belgesi hazırlanır ve başvuru sahibine yada vekiline gönderilir. Yapılan itirazın incelenmesi neticesinde alınan Kurul kararının “tescilin kısmen devamı” şeklinde olması durumunda, tasarım tescil belgesi bütün tasarımları içerecek şekilde hazırlanır. Ancak iptal edilen tasarımlar üzerinde “iptal” ibaresi yer alır.
TASARIM HAKKI HANGİ HALLERDE SONA ERER?
Tasarım Tescilinden doğan hak aşağıdaki sebeplerden birinin gerçekleşmesi ile sona erer:
- Koruma süresinin dolması
- Tasarım belgesi sahibinin hakkından vazgeçmesi 554 sayılı Kanun Hükmünde
- Kararname’de öngörülen koruma süresinin dolması,
şartlarının mevcudiyeti halinde başka Kanunların tanıdığı hakları etkilemez.